Primaire bronnen die informatie geven aangaande de waarde van wapens en wapenrustingen, of andere relevante gegevens. De lijst is chronologisch geordend. Klik op een titel om naar een volledige beschrijving van de bron te gaan.

Titel Type Plaats Jaar
The laws of Ine Wet Engeland: Wessex 688 - 694
Einhard's Life of Charlemagne Vita Duitsland: Aken 791 - 814
Lex Ribuaria Wet Duitsland: regio Keulen circa 800
Ewa ad Amorem Wet Nederland: centraal rivierengebied circa 800
Will of Abba the Reeve Testament Engeland: Kent 833 839
Baldric's schenking Oorkonde Nederland: centraal rivierengebied 850
Gesta s. Rotonensium Kroniek Frankrijk: Bretagne 851
Will of King Alfred Testament Engeland: Zuid-west 873 - 888
Ordinance London District Wet Engeland: Londen 924 - 939
Laxdla saga Noorse Sage Noorwegen 938
Will of lfgar Testament Engeland: Zuid en Centraal 946 - 951
Law of Hywel Dda Wet Wales circa 950 - 1300

 Top
Titel The Laws of Ine
Type Wet
Plaats Engeland: Wessex
Datering AD 688 - 694
Uitgave Originele tekst: www.georgetown.edu/labyrinth/library/oe/texts/prose/Wets.html.
Vertaling: Whitelock, D., English Historical Documents Vol. I, Eyre & Spottiswood, London, 1955.
Artikel 54.1
Originele tekst Gif hine mon gilt, onne mot he gesellan on ara hyndenna gehwelcere monnan 7 byrnan 7 sweord on t wergild, gif he yrfe.
Vertaling
(naar Whitelock)
En als weergeld wordt betaald, dan mag hij voor elke honderd (van het weergeld) een slaaf krijgen, en een malinkolder, en een zwaard als hij dat nodig heeft.
Opmerkingen Prijs in shillings

 Top
Titel Einhardi vita Karoli Magni
Type Vita
Plaats Duitsland: Aken
Datering AD 791 - 814
Uitgave Holder-Egger, O., Einhardi Vita Karoli Magni, MGH, SRG, Hannover, 1911.
Vertaling: Thorpe, L., Two Lives of Charlemagne, Penguin Classics, 1969.
Hoofdstuk Boek III, hoofdstuk 23
Originele tekst Sago veneto amictus et gladio semper accinctus, cuius capulus ac balteus aut aureus aut argenteus erat. Aliquoties et gemmato ense utebatur, quod tamen nonnisi in praecipuis festivitatibus vel si quando exterarum gentium legati venissent.
Vertaling
(naar Thorpe)
Hij hulde zich in een blauwe mantel en hij droeg altijd een zwaard aan zijn zijde, met een gevest van goud of zilver. Soms gebruikte hij een zwaard bezet met juwelen, maar dit was alleen op belangrijke feestdagen of wanneer er gezanten van vreemde volkeren kwamen.
Opmerkingen Einhard verbleef aan het hof van Karel de Grote vanaf ongeveer 791 tot de dood van de keizer in 814. Hij schreef zijn Vita Karoli tussen 829 en 836.

 Top
Titel Lex Ribuaria
Type Wet
Plaats Duitsland: regio Keulen
Datering Circa AD 800
Lex Ribuaria werd tussen AD 630 en 750 opgetekend. Het is voor een belangrijk deel een kopie van de Lex Salica die nog weer een eeuw ouder is. De prijslijst van vee en wapens is echter pas later aan Lex Ribuaria toegevoegd, tegen het jaar 800. De toevoeging werd gemaakt omdat men een boete niet perse in zilver hoefde te voldoen, maar dat dit ook in natura mocht, bijvoorbeeld met vee of wapens. Voorheen kwam daar een rechter aan te pas om de goederen te taxeren. Onder Karel de Grote werd dit in de wet geformaliseerd zodat men niet meer afhankelijk was van het subjectieve oordeel van de rechter [Sohm 1866, p. 79 e.v.].
Uitgave Sohm, R., Lex Ribuaria, MGH, Leges V, Hannover, 1875.
Artikel XXXVI: 11
Originele tekst Si quis weregeldum solvere debet, bovem cornutum videntem et sanum pro 2 solidis tribuat. Vaccam cornutam videntem et sanam pro 1 solido tribuat. Equum videntem et sanum pro 7 solidis tribuat. Equam videntem et sanam pro 3 solidis tribuat. Spatam cum scogilo pro 7 solidis tribuat. Spata absque scogilo pro 3 solidis tribuat. Brunniam bonam pro 12 solidis tribuat. Helmum conderecto pro 6 solidis tribuat. Bainbergas bonas pro 6 solidis tribuat. Scutum cum lancea pro 2 solidis tribuat.
Vertaling
(Nieuwenhuijsen)
Als iemand weergeld moet betalen, dan telt een gehoornde, ziende os voor 2 solidi. Een gehoornde, ziende en gezonde koe telt voor 1 solidus. Een ziend en gezond paard telt voor 7 solidi. Een ziende en gezonde merrie telt voor 3 solidi. Een zwaard met schede telt voor 7 solidi. Een zwaard zonder schede telt voor 3 solidi. Een goed borstkuras (of een malinkolder) telt voor 12 solidi. Een bruikbare helm telt voor 6 solidi. Goede beenbeschermers tellen voor 6 solidi. Een schild en lans tellen voor 2 solidi.
Opmerkingen De zwaardschede in Lex Ribuaria kost meer dan het zwaard zelf. Coupland [1990] suggereert dat scheden vaak met zilver waren beslagen, wat de hoge waarde zou kunnen verklaren.
Er is aangenomen dat de hier genoemde prijzen dateren van vr de geldhervorming uit de tijd van Karel de Grote, op het eind van de 8e eeuw. De oude rekeneenheid, de gouden solidus, lijkt hier nog te zijn gehanteerd. Deze gouden solidus was gelijk aan 36 zilveren penningen, of 36 x 1,3 gram zilver. De nieuwe zilveren solidus stond gelijk aan 12 penningen [Henstra, 1999].
Er bestaan twee versies van de Lex Ribuaria. De hier geciteerde versie noemt 1 solidus als de prijs van een koe en 7 soilidi voor een paard, terwijl de andere versie respectievelijk 3 en 12 solidi noemt. Beide geven 2 solidi als de prijs voor een os. Ik heb hier de 'goedkopere' versie gekozen omdat die betrouwbaarder lijkt: in geen van de andere Germaanse wetten die ik heb gelezen, was een koe duurder dan een os.

 Top
Titel Ewa ad Amorem
Type Wet
Plaats Nederland: centraal rivierengebied
Datering Circa AD 800
Uitgave Nieuwenhuijsen, K., Ewa ad Amorem or Lex Francorum Chamavorum, 2005, www.keesn.nl/ewaadamorem.
Artikel 25
Originele tekst Quicquid in casa furaverit, in wirdira solidos VII. De warnione in wirdira solidos VII. De spadato caballo solidos VII. De servo solidos VII. De spata VII. De iumenta solidos IV. De bove solidos II. De vacca solidos II. De porcis et vervecis et animalibus iuvenibus et de capris tertiam partem quantem valet in wirdira.
Vertaling
(Nieuwenhuijsen)
Ieder die uit een huis heeft gestolen, [betaalt] aan overbruggingsboete 7 solidi. Voor een dekhengst aan overbruggingsboete 7 solidi. Voor een gecastreerd paard 7 solidi. Voor een slaaf 7 solidi. Voor een zwaard 7. Voor een lastdier 4 solidi. Voor een rund [os] 2 solidi. Voor een koe 2 solidi. Voor varkens en schapen en jonge dieren en geiten een derde deel van wat ze waard zijn aan overbruggingsboete.
Opmerkingen De wirdira is de boete die een dief aan de benadeelde moest betalen voor het gemis van het gestolen voorwerp tussen het moment van de diefstal en de vervanging [Niermeyer, 1953]. Ik heb aangenomen dat voor een zwaard (net als voor varkens, schapen, etc.) de wirdira eenderde bedraagt van de waarde van het item zelf. Dus het zwaard in de Ewa ad Amorem zou dan 21 solidi kosten.
Dit betreft hier nieuwe zilveren solidi, van na de geldhervorming, elk 12 zilveren penningen waard, of 12 x 1,3 gram zilver [Henstra, 1999].

 Top
Titel Will of Abba the Reeve
Type Testament
Plaats Engeland: Kent
Datering AD 833 839
Uitgave Anglo-Saxons Net - www.anglo-saxons.net/hwaet.
Nummer S 1482
Originele tekst Freoomund foe to minum sweorde agefe ert feower usenda, him mon forgefe eran reotene hund pending.
Vertaling
(naar Sawyer)
En Freothomund zal mijn zwaard krijgen, en hij moet er 4000 voor geven, en van deze som moet 1300 pence aan hem teruggegeven worden.

 Top
Titel Baldric's schenking
Type Schenkingsoorkonde
Plaats Nederland: de Betuwe (centraal rivierengebied)
Datering 12 augustus 850
Uitgave Sloet, L.A.J.W., Oorkondenboek der graafschappen Gelre en Zutfen, 's-Gravenhage, 1872.
Muller, S. and Bouman, A.C., Oorkondenboek van het Sticht Utrecht vol. I, Oosthoek, Utrecht, 1920.
Nummer Oorkonde 41 (in Sloet); oorkonde 67 (Muller and Bouman)
Originele tekst ... et caballum ei donet, valentem xx solidos, scutum cum lance, valentem v solidos, ...
Vertaling
(Nieuwenhuijsen)
... en hij geeft een paard, 20 solidos waard, en een schild en lans, 5 solidos waard, ...

 Top
Titel Gesta sanctorum Rotonensium
Type Kroniek van de abdij van Redon
Plaats Frankrijk: Bretagne
Datering AD 851
Uitgave Brett, C., The Monks of Redon, Gesta sanctorum Rotonensium and Vita Conuuoionis, The Boydell Press, Woodbridge, Suffolk, 1989.
Hoofdstukken 1.6 en 1.7
Originele tekst 'Dicite abbati uestro: propterea ueni, ut emat mihi abbas gladium ualentem quinque solidos, quod si non fecerit, ego discedam, et quantum ualuero illi perniciosus ero'.

'Nam neque equum optimum possumus inuenire, neque loricam, quia non est noster usus his armis indui. Sed si tibi placet, uiginti solidos ab aliis inueniemus, quia nos non habemus: hos accipe et caballum de eis eme.'
Vertaling
(naar Brett)
'Vertel je abt dat ik ben gekomen om deze reden: dat de abt voor mij een zwaard koopt ter waarde van 5 solidi, en als hij dat niet doet, dan zal ik weggaan en zo lastig voor hem zijn als ik kan.'

'We kunnen geen paard of een lorica vinden, want het is niet onze gewoonte om die wapens te gebruiken; maar als het u schikt zullen we 20 solidi van anderen krijgen, omdat we ze zelf niet hebben. Neem ze en koop er een strijdros voor.'
Opmerkingen Hoofdstuk 1.6 gaat over het bezoek aan de abdij van een buitengewoon onplezierig persoon genaamd Hincant. In hoofdstuk 1.7 komt een andere ongenode bezoeker langs, ene Risuueten. Deze eist een paard en een lorica (borstkuras of malinkolder) voor het laten vallen van zijn claim op een landgoed dat de abdij in bezit houdt. De monniken stellen voor om in plaats daarvan 20 solidi te betalen. Risuueten weigert die betaling. Kort daarna wordt hij gedood door de Franken, in de slag bij Jengland.
Kennelijk was 20 solidi niet genoeg voor een paard en lorica.

 Top
Titel Will of King Alfred
Type Testament
Plaats Engeland: Zuid-west
Datering AD 873 - 888
Uitgave Anglo-Saxons Net - www.anglo-saxons.net/hwaet.
Nummer S 1507
Originele tekst ... erede ealdormenn an sweord on hundteontigum mancusum.
Vertaling
(naar Sawyer)
... en aan Ealdorman Ehtelred een zwaard ter waarde van 100 mancuses.
Opmerkingen Een mancus is een gouden munt, gelijk aan 30 zilveren penningen [Blackburn, 2005; Carlson, 2005]. Dus dit zwaard was 3000 penningen waard.

 Top
Titel The ordinance of the bishops and reeves of the London district
Type Wet
Plaats Engeland: Londen
Datering AD 924 - 939
Uitgave Whitelock, D., English Historical Documents Vol. I, Eyre & Spottiswood, London, 1955.
Numbers 3, 6.1, 6.2, 8.5
Originele tekst  
Vertaling
(naar Whitelock)
... een boete van 30 pence of een os.
... een paard (wordt betaald met) een half pond, als het zoveel waard is, en als het minder waard is moet het betaald worden overeenkomstig zijn waarde ...
En een os (moet betaald worden) met een mancus; en een koe met 20 (pence); en een varken met 10 (pence); en een schaap met n shilling.
... moet 30 pence betalen of n os.
Opmerkingen Deze wet bevat geen informatie over wapens. De bron is hier opgenomen vanwege de waarden van runderen en paarden in Angelsaksisch Engeland.

 Top
Titel Laxdla saga
Type Noorse sage
Plaats Noorwegen
Datering AD 938
Uitgave Originele tekst op de Nettgfan-website www.snerpa.is/net/isl/laxdal.htm.
Vertalings:
Press, M., Laxdale Saga, The Temple Classics, London, 1899.
Magnusson, M. and Palsson, H., Laxdaela Saga, Penguin Classics, 1975.
Online version at: http://sunsite.berkeley.edu/OMACL/Laxdaela,
and at www.yorku.ca/inpar/laxdaela_press.pdf.
Hoofdstuk 13: Hoskuld keert terug naar IJsland
Originele tekst Konungur dr gullhring af hendi sr, ann er v mrk, og gaf Hskuldi og sver gaf hann honum annan grip, a er til kom hlf mrk gulls.
Vertaling
(naar Press)
De koning haalde van zijn arm een gouden ring die een mark woog, en gaf die aan Hoskuld; en hij gaf hem als een andere gift een zwaard waaraan een halve mark goud zat.
Opmerkingen Magnusson & Palsson [1975] geven een ietwat andere vertaling, die zegt dat het zwaard zelf een halve mark goud waard was. De vertaling van Muriel Press is accurater.
Een gouden mark bevatte 8 onzen, en elke ons was in die tijd een mark verfijnd zilver waard, en een mark zilver was gelijk aan de prijs van ongeveer 4 melkkoeien. Dus de ring was 32 koeien waard, en het zwaard 16 koeien [Magnusson & Palsson, 1975].

 Top
Titel Will of lfgar
Type Testament
Plaats Engeland: Zuid en Centraal
Datering AD 946 - 951
Uitgave Anglo-Saxons Net - www.anglo-saxons.net/hwaet.
Nummer S 1483
Originele tekst And me kidde eodred bisccop and Edric Alderman a ic selde mine louerd at suerd at Eadmund king me selde on hundtuelftian mancusas goldes. and four pund silueres on am fetelse at ic moste ben mine quides wirde.
Vertaling
(Sawyer)
En bisschop Theodred en de Ealdorman Eadric zeiden me, dat als ik aan mijn heer het zwaard zou geven dat koning Edmund aan mij gaf, dat 120 gouden mancuses waard was en dat 4 pond zilver op de schede had, dat ik dan het recht zou hebben om mijn testament op te maken.

 Top
Titel Law of Hywel Dda
Type Wet
Plaats Wales
Datering Circa AD 950 - 1300
Uitgave Jenkins, D., The Law of Hywel Dda, Gomer Press, Llandysul, Dyfed, 1986.
Opmerkingen Op het eerste gezicht lijkt de wet van koning Hywel Dda van Wales een relevante bron te zijn voor ons onderwerp, want Hywel leefde in de 10e eeuw. Zijn wetboek bevat (onder veel meer) een opsomming van de prijzen van diverse wapens, dieren, en allerlei voorwerpen. Het is veel vollediger dan de overige, nogal fragmentarische bronnen.
Echter, deze prijslijst dateert waarschijnlijk niet uit Hywel's tijd. Na Hywel's dood in AD 950 hebben verschillende schrijvers toevoegingen en mogelijk ook veranderingen aangebracht op de oorspronkelijke wet. De prijslijst is zeer waarschijnlijk zo'n toevoeging, daterend uit de 13e eeuw. Dafydd Jenkins begint zijn vertaling van de wet met een waarschuwing: 'Elk Welsh wet-manuscript bevat een behoorlijke hoeveelheid materiaal van na Hywel's tiid, en voorzichtigheid is geboden voordat een Welsh wetboek wordt aangehaald als bewijs voor omstandigheden in de 10e eeuw'.
Daarom heb ik besloten om Hywel Ddas Law niet op te nemen in dit overzicht.

Start Pagina

Artikel
Primaire bronnen
Referenties
Dr. Kees C. Nieuwenhuijsen
e-mail: kees.nieuwenhuijsen@tip.nl
home page: www.keesn.nl