Nederlandse Middeleeuwse Bronnen
Egmondse oorkonde, AD 1083

Hieronder volgt de volledige oorspronkelijke tekst van de Egmondse oorkonde, in het Latijn, en een vertaling in het Middelnederlands uit de 15e eeuw. De nummering van de artikelen is van mijn hand. Deze is aangebracht om persoonsnamen en plaatsnamen in de tekst eenvoudig te kunnen traceren. De nummering volgt de alinea-indeling in het OHZ.

Bron
Koch, Oorkondenboek van Holland en Zeeland, deel I, 1970, nr. 88.

1 In nomine sancte et individue Trinitatis. Ego Theodericus Dei gratia Holtlandensis comes, reputans mecum incertos casus humane fragilitatis, decrevi iustis peticionibus assensum prebere, ut divinam misericordiam in iljo districto examina placabilem merear habere. In den name der heyligher ende onghescheyden Drieuoudicheyt. Ic Dirc, bi der ghenaden Goods graue van Hollant, bedenckede mit my seluen die onsekere gheualle der menscheliker brooscheyt, ben te rade worden rechten eysken ontheynghenisse te gheuen, op dat ic die godlike ontfermenisse in dien nauwen oordeel verdienen mach saftmoedich te hebben.
2 Quapropter noturn sit omnibus tam presentibus quani futuris Christi fidelibus, quod Stephanus, bone memorie abbas Ekmundensis ecclesie, quasdam auctoritates donationum detulit mansuetudini nostre, qualiter piissimi comites, antecessores nostri, ex propriis possessionibus et a regibus iure hereditario susceptis eandem ecclesiam Dei construxerunt, ditaverunt et honoraverunt. Waer om so sijt kenlick allen luden ieghenwoordich ende toe comende van kerstene gheloue, dat Stephaen, der goeder deynckenisse abt der kercken van Egmonde, sulke vaste betoghe van ghiften te voren brochte onser saftmoedicheyt, hoe dat die wel goedertierne graue onse voirvaders uyt horen eygheliken erue ende dat sij van coninghen in erfliken rechte ontfaen hadden die selue kercke Goods hebben ghesticht, ghegoet ende gheeert.
3 Theodericus, frater Waldgeri, cum legitima coniuge sua Geua inprimis ligneam construxit ibi ecclesiam, instituens sanctimonialium vitam et offerens Deo ad eundem locum: in Franlo manssus novem, in Alcmere duos manssus, in Callinge medietatem totius possessionis. Dirc Walghers broeder mit sinen wittachtighen wiue Beua stichte dair in den eersten ene houtene kercke ende setter heylich nonnen leuen, ende offerde Gode toter seluer stede: in Vronlen neghen houen, in Alcmeer twee hoeuen, in Kallinghe die helfte van allen erue.
4 Theodericus secundus, predicti filius, cum Hildegarda coniuge sua construxit ex lapidibus magno sumptu ecclesiam, removens inde sanctimoniales feminas et instituens monachicam vitam. Optulit et ipse ad eundem locum: in Scagon sex manssus, in Haragon XI manssus et quartam partem mansus, in Wimnon mansum et dimidium, et ab eodem mansu usque in Heram omnem terram cultam et incultam in agris et pascuis, ecclesiam Heilgalo, in Alcmere omne theloneum, in Osdem manssus duos et dimidium, in Limban manssus septem et dimidium, in Smithan mansus duos, in Bacchem mansus tres, in Ordebolla mansus duos, in Those manssum I, in Obbingem manssus I, in Hemstede manssus I, in Velson VI mansus et altare eiusdem ecclesie a nona usque ad nonam in festivitate sancta Agatha, iuxta flumen Bamestra manssum I, inter rivulum Sculingleke et Hureslede manssus IIII una cum piscatione, in Forenholte ecclesiam cum decimatione, in Saxnem ecclesiam cum decimatione, in Nortga ecclesiam cum decimatione. Ornata ergo bonis moribus uxor predicti comitis, Hildegarda venerabilis, optulit et ipsa Deo sanctoque Adalberto tabulam altaris fabricatam auro claro gemmisque preciosis, textum euuangeliorum etiam auro gemmisque decoratum, historiam I, medicinalem librum. Dirc die ander, des voirseyts zone, mit Hildegaerde sinen wiue, die stichte van stiene mit groter cost die kercke, ende dede dane die nonne vrouwen, ende sette dair in moniclic leuen. Ende hij offerde ter seluer stede: in Scaghen ses hoeuen, in Hargon XI hoeuen ende tfierendeel van eenre hoeue, in Wimnom en hoeue ende een halue, ende van der seluer hoeue tot in Heram alle lant bouwet ende onghebouwet in ackeren ende in weyden, die kerck [e van H.. ] lo, in Alcmaer alle die tolne, in Oesdem twee hoeue ende een halue, in Limban seuen hoeue ende een halue, in Smithan twee hoeuen, in Bachem drie hoeuen, in Ordebolle twee hoeuen, in Those een hoeue, in Obbinghem een hoeue, in Heemstede een hoeue, in Velson ses hoeue ende toutaer ter seluer kercke van der noene totter noene in sente Acchten hoechtide, bi der Bemester stroom een hoeue, twisken den water Sculingleke ende Hureslede vier hoeuen mitter visscherie te samen, in Voirhout die kercke miitten tiende, in Saxnem die kercke mitten tiende, in Nortga die kercke mitten tiende. Ende omdat die ersome Hildegard versijrt was mit goeden seden, des voirseids grauen wijf, so offerde sij God ende sinte Aelbrecht een outair tafel ghewrocht van finen goude ende van dierbair stiente, een ewangeliboeck oic van goude ende van stiente ghesiert, een istorie ende een physijck boeck.
5 Ekbertus, nominati comitis filius, Dei gratia Treuerice ecclesie archiepiscopus, honoravit eundem locum Ekmundensem, offerens Deo sanctoque Adalberto crucem auream, casulam preciosam, stolam pulcherrimam, cingulum auro intextum, dalmaticam, subtile, missale, capitulare, historiam vetus novumque testamentum continentem multosque alios libros, scrinium argenteum plenum reliquiis sanctorum. Egbrecht, des voirnoimds grauen zone, bider ghenade Goods archebisscop des stichts te Triere, die eerde die selue stede te Egmonde ende offerde Gode ende sinte Aelbrecht een gouden cruys, een  dierbair casuffel, een wel scone stoel, een gordelijnt goude inghedraghen, een dyakenrock, een subtijl, een misseboeck, een capittelboeck, een boeck dat in hadde die oude eewe ende die nuwe, ende veel ander boeke, een selueren scrien vol heylichdoms.
6 Arnulfus comes cum condigna uxore sua Liutgarda optulit ad predictum locum: in Thosa manssus duos, in Kasterchem duos mansus et quartam partem unius, in Velson tres mansus et unum agrum, in Saxnem dimidium mansum, in Forenholte tres mansus, in Nortga mansus V, in Lopsen novem manssus, iuxta flumen Marne mansum et quartam partem unius, in villa Leythen mansum et sextam partem unius, in villa Bergan ab occidente Rheni a posita tres mansus, ecclesiam Flardinga cum decimatione terre inter fluvium Matlinge et rivulum Thurlede, qui vocatur Harga. Aernout graue mit sinen welwairden wiue Liutgaerd die offerde totter seluer stede: in Those twee hoeuen, in Castrichem twee hoeuen ende een vierendeel, in Velsen drie hoeuen ende een acker, in Saxnem een halue hoeue, in Forenhout drie hoeuen, in Nortga vijf hoeuen, in Lopsen neghen hoeuen, by der Maernestroom een hoeue ende een vierendeel, in Leyderdorp een hoeue ende een sestendeel, in Bergan ghelegen bewest des Rijns drie hoeuen, die kercke te Vlaerdinga mitten landtiende twisschen den water Matlinge ende den stroom van Thurlede, die gheheten is Harga.
7 Theodericus tercius, predicti Arnulfi filius, cum coniuge sua Othelhildis optulit sancto Adalberto: in Radenburch IIII mansus X libras singulis annis solventes, in Radenburgarebroke terram XVI uncias solventem, in Suetan terram XIII uncias solventem, in Waldmanneuenna terram XVI uncias solventem, in Comitis Fritgersa terram XVI uncias solventem. Dirc die derde, des voirseyde Aernts zoene, mit sinen wiue Othelhild die offerde sinte Aelbrecht: in Radenburch vier hoeuen gheldende jairlix tien pont, in Radenburgherrebroeck een lant sestien unse gheldende, in Suetan een lant dertien unsse gheldende, in Waldmannevenne een lant gheldende sestien unsse, in sgrauen Fritgersa een lant gheldende sestien unsse.
8 Sifridus cognomento Sicco, predicti frater Theoderici, dedit sancto Adalberto pro anime sue remedio: terram super gest nominatam Northorpe, Smithen, Adgeringelant, Hildebrandislant, Siuuirdingelant, V fiertelen, Lantlosamade, in Ekerslato XII libras, in Banez  II libras. Syciaerd mit toename Sicco, des voirseyts Dirix broeder, die gaf sinte Aelbrecht om sijnre zielen verlichtenisse een lant upter gheest ghenoomt Noorthorpe, Smithen, Adgeringelandt, Hildebrantslant, SiuuirdingcIant, Vijf fiertelen, Lantlosamade, in Ekersloto twalef pont, in Banez twee pont.
9 Florentius, tercii Theoderici filius, cum bone memorie uxore sua Gerthrvde optulit ad sepe predictum locum: terram in Escmundelf V libras et unciam solventem, in Buschusa mansum XXXII uncias solventem, in Scherwich mansum XXVIII uncias solventem, iuxta Delf X manssus, ex altera parte Delf  VIIII manssus. Florens, des derden Dirxs zone, mit sinen wiue Ghertruut goeder deynckenisse, die offerde totter dicke voirseyde stede: een lant in Ascmundelf gheldende vijf pont ende een unse, in Boschusa een hoeue gheldende twee ende dertich unsse, in Sterwijch een hoeue geldende acht ende twintich unse, bij Delf tien hoeuen, by dander syde Delf neghen hoeuen.
10 Huius Florentii filius fui ego quartus Theodericus, quem humiliter deprecatus est predictus abbas Stephanus, ut pro amore Dei et reverentia sancti Adalberti renovarem et confirmarem auctoritate mea omnia predescessorum meorum dona ad Ekmundensem ecclesiam pertinentia. Cuius pcticioni libenter assensum prebui et summe karitatis auctoritate confirmavi, ut omnia supra scripta libere teneat possideatque predicta ecclesia, et a terra Wimnorasuetha usque in Herem, qua tota est eiusdem ecclesie, nullus mortalium audeat placitum habere sine abbatis permissiona, vel iniuste aliquid inde deripere, hominesque eiusdem ecclesie in toto comitatu nostro sine theloneo esse, nullusque debeat eos opprimere, sed sint sub abbatis potestate, et cum causidico suo placitum cum eis habeat ipse. Quod si aliquis ex eis qui ex parentibus suis iuste pertinet ad predictum locum, negare et contradicere voluerit, liceat memorato abbati suisque successoribus cum advocato suo illum tenere et ad iusticiam trahere, in cuiuscumque ministerie sit; similiter faciat de reditibus suis. Quicumque sedet super terram predicte ecclesie et non vult solvere quod debet iuste, advocatus abbatis intret domum illius et tantum de rebus accipiat, quantum debet ille, sine alicuius iudicis contradictione. Des Florens zone was ic die vierde Dirc, wien oetmoedelic bat die voirs. abt Stephaen, dat ic om die minne Goids ende die eere sinte Aelbrechts vernuwen ende confirmeren wilde mit miinre macht alle mine voiruaders gauen behorende ter kercke van Egmonde.  Wes bede ic gairne gaf othenghenisse ende mitter vuersten minnen hoochlichede so heb ic vast ghemaect dat [... ]e die voirscreuen dingen behoude ende besitte die voirseyde kercke ende dat van den lande Winmorasuetha tot in Heram, dat altemael is der seluer kerken, neghien sterflic mensche coene sy ghedinghe te hebben sonder des abts onthencnesse of tonrecht yet van dane tontferren ende dat die lude der seluer kercke in al onser graefscap sonder tolne zijn ende dat se niement verdrucken en sal, mar sij sullen wesen onder des abts macht ende hij sal hebben mit sinen talman tghedinge mit hem.  Wair oie dat sake, dat yemant die van sinen ouders behoirde ter seluer stede te rechte ende dat versaken ende wederseggen woude, soe wairt oirlof den voirs. abt ende sine nacomelinge mit horen voirsprake den ghenen te houden ende te rechte te trecken, in wes dienst dat hij ware.  Des ghelike so sal hij doen van sinen renten.  So wie gheseten is up tlant der voirsc. kercke ende niet betalen en wil, dat hij te rechte sculdich is des abts meyer, die sal in sijn huys gaen ende nemen also veel van sinen goede als hij sculdich is, sonder enichs rechters wederseggen.
11 Si quis vero, quod futurum non credimus, nostrorum vel extraneorum hanc libertatem ecclesie voluerit infringere, iram Dei et omnium sanctorum incurrat et hoc quod nititur numquam perficere valeat, sed cum Iuda traditore Domini et diabolo et angelis eius in die iudicii et cum his quorum vermis non morietur et ignis non extinguetur partem possideat. Qui autem hoc nostrum conservaverint preceptum, gloriam et honorem et benedictionem percipiant a Domino et misericordiam consequantur et gratiam inveniant in auxilio oportuno. Wair dat sake dat yement onser lude of van uytheemschen, des wij niet en vermoeden toe te comen, desen vryhede der kercke woude inbreken, die moet den toom Goids ende alle der heyligen begaen ende dat hij pijnt dat en moet hij nemmermeer volbrenghen mogen, mar mit Judaes ons Heren verrader ende mitten duuel ende sinen enghelen ende mitten ghenen dier hoir worm niet en sterft, ende hoir vier niet en wort wtghedaen, so moet hij deel besitten in den doomsdage.  Mar die dit onse ghebot volhouden, die moeten ontfaen glorie, eer ende benedixie van onsen Heer ende ontfermenisse moeten sij veruolgen ende gratie moeten sij vinden in nootliker sake.
12 Ut autem istius nostre concessionis auctoritas stabilis et inconvulsa omni tempore permaneat, hanc cartam conscribi fecimus et benivolentie, dilectionisque nostre, sigillo corroborari. Huius rei testes sunt: domnus abbas Stephanus, Folcricus et Azcelinus, presbiteri; laici: Adalbero, Heremannus filius Popponis, Engelbertus Schathaloch, Thrusinc, Adaluuin castelanus, tres germani: Gerbrandus, Isbrandus, Guntwachar, Deddo de Risvic, Thiedard, Thietbold, Thietger blankard, aliique plurimi. Op dat die macht van desen onsen verliene stade ende ongequetst alle tijt ende bliue, so hebben wij desen brief doen scriuen ende vesten mitten zeghel onser goedwillicheyt ende lieften. Deser dinghe sijn oirconde: heer Steuen abt, Folericus ende Azcelinus priestere; leke: Adalbero, Hereman Poppensoen, Enghelbert Scataloch, Trusinc, Adalwijn casteleyn, drie broeders: Garbrant, Ysbrant, Guntwacchar, Doede van Rijswije, Thiedard, Thiedbold, Tiethger, Blankard, ende anders wel vele lude.
13 Eodem die coram eisdem testibus mutuavi contra sanctum Adalbertum novem manssus in Maseland a Schipleda in Mosam, et in Westerbeiran tres mansus a Mosa in Vronanslat, dans censum in Alcmera octo librarum singulis annis. Insuper, precante et adiuvante Othelhilda uxore mea dilectissima, concessi abbati Stephano suisque successoribus iudiciariam potestatem in Alcmere, que ambach vocatur teotenice. Opten seluen dach voir die selue oirconde so verwandelt ic iheghens sinte Aelbrecht neghen hoeuen in Maeselant van Scipliede tot in der Mase, ende in Westerberan drie hoeue van der Mase in Vronanslat, ende gaf den pacht tot Alcmaer van achte pont elcs tsiairs. Hier bouen, wants bad ende halp mijn sonderlinghe lieue wijf Othehild, so heb ic ontrumet den abt Steuen ende sijn nacomelinge die macht van den gherechte in Alcmaer, dat te duutsche heet ambocht.
14 Actum est hoc publice in Flardinga coram populi multitudine anno dominice incarnationis millesimo octuagesimo tercio, indictione VI, regnante IIII Heinrico vigesimo octavo anno imperii sui, Cuonradi Traiectensis ecclesie anno episcopatus sui octavo, domni Stephani abbatis anno vigesimo sexto suscepti pastoralis officii, die septimo kl. augusti; in Dei nomine feliciter. Amen. Dit is ghedaen openbairlick in Vlaerdinga voir vele hoop volcs int jair ons Heren dusent drie ende tachtich, in die seste indixie, doe die vierde Heynric regneerde, int acht ende twintichste jair van sinen keyserdom ende int achtende jair des bisscop Coenracts van Vtrecht van sinen bisscopdom, ende in des abts Stephaens ses ende twintichste jair van dat hij die abdie ontfinc, opten seuenden kl. van ogestmaent; in Goids name zalichlike.  Amen.

Nederlandse Middeleeuwse Bronnen - Start Pagina